1. Waar de geur van ontwaterd slib vandaan komt
Slib dat aan de uitgang van de centrifuge weinig geurt, kan één tot enkele dagen later wel gaan geuren, in de container, de silo of de loods. Die vertraging kan wijzen op de vorming van verbindingen in de slibkoek na de ontwatering, zonder uit te sluiten dat er aanvankelijk al geurstoffen aanwezig waren.
Dit mechanisme is in detail beschreven door een Noord-Amerikaans onderzoeksprogramma op elf zuiveringsinstallaties met anaerobe vergisters (zie referenties). De conclusies komen neer op drie punten:
- De bron is eiwit. De belangrijkste geurstoffen van de slibkoek zijn vluchtige zwavelverbindingen — waterstofsulfide, methylmercaptaan, dimethylsulfide en dimethyldisulfide — afkomstig van de biologische afbraak van de eiwitten in het slib, en in het bijzonder van hun zwavelhoudende aminozuren. Dezelfde afbraak zet stikstof vrij in de vorm van ammoniak en amines.
- De trigger is mechanisch. De afschuiving in de centrifuge, de vijzels en de slibkoekpompen maakt eiwitten beschikbaar die tot dan toe in de vlokken beschermd waren. De bacteriën die ze afbreken, ontwikkelen zich snel, terwijl de micro-organismen die de gevormde zwavelverbindingen kunnen verbruiken, door de ontwatering worden afgeremd.
- De emissie volgt een curve. Bij de elf onderzochte slibkoeken piekt de productie van vluchtige zwavelverbindingen tussen 3 en 8 dagen opslag en neemt ze daarna af. Anaerobe vergisting neemt dus niet elk potentieel voor geurvorming na de ontwatering weg: in de slibkoek kunnen nog secundaire emissies optreden.


Twee praktische gevolgen. De opslag en het verladen van de slibkoek moeten in de beoordeling van de emissies worden opgenomen. Bovendien garandeert de beheersing van sulfide in het biogas of het rioolstelsel niet dat ook de na de ontwatering gevormde geurstoffen beheerst zijn: een slibloods kan nog altijd hinder voor de omwonenden veroorzaken.
2. Het principe van Enviro-Chem Cx: voorkomen in plaats van afvangen
Enviro-Chem Cx is een zure waterige formulering van organische en minerale actieve stoffen, volledig mengbaar met water. Het is geen maskeermiddel, geen oxidatiemiddel en geen biocide. Het mechanisme is preventief: Cx gaat een interactie aan met het toegankelijke eiwitmateriaal en remt de enzymatische afbraak ervan, en dus de vorming van geurstoffen. Men spreekt van tijdelijke stabilisatie van de biomassa.
Tijdelijk, omdat de organische stof niet wordt vernietigd of moeilijk afbreekbaar gemaakt: het slib behoudt zijn landbouwkundige waarde en blijft geschikt voor de gebruikelijke afzetwegen, uitspreiden op het land en compostering. Het doel is de emissiepiek van de eerste dagen af te vlakken, dat wil zeggen de periode waarin het slib wordt getransporteerd, opgeslagen, geladen en afgevoerd.
Het product wordt al meer dan twintig jaar op de markt gebracht in de gemeentelijke en industriële waterzuivering (brouwerijen, farmacie, voedingsindustrie). Dezelfde formulering wordt in de vergisting (biogasinstallaties) gebruikt onder de naam Enviro-Chem METHA.
3. Waarom het polymeer het juiste injectiepunt is
Elke mechanische ontwatering — centrifuge, zeefbandpers, kamerfilterpers — werkt met een aanmaakinstallatie voor kationisch polymeer. Cx daar toevoegen combineert vier voordelen die geen enkel ander punt in de sliblijn samen biedt:
- Het juiste moment. Het product komt in het slib terecht net vóór de afschuiving die de eiwitten vrijmaakt.
- De juiste menging. De polymeeroplossing wordt in de leiding geïnjecteerd en innig met al het slib gemengd. Het product profiteert van die verdeling, die onmogelijk te bereiken is door te vernevelen op een reeds gevormde slibkoek.
- Geen zware uitrusting. Een kleine doseerpomp en een jerrycan naast de polymeeraanmaak volstaan. Aan de lijn wordt niets gewijzigd.
- Een dosis die zich laat berekenen. De geproduceerde droge stof is bekend; de dosis volgt er rechtstreeks uit.
4. Uitvoering
| Parameter | Aanbeveling |
|---|---|
| Injectiepunt | Aanmaakbak van het polymeer, in een geroerd compartiment waar het polymeer al is opgelost (rijpings- of mengbak). Als dat niet kan, in de leiding van de polymeeroplossing. |
| Referentiedosis | 1 liter Cx per ton ontwaterde droge stof, aan te passen naargelang het slib en het resultaat. |
| Materiaal | Doseerpomp ingesteld op het gemiddelde debiet (continue aanmaak) of vast volume per batch (discontinue aanmaak). Jerrycan of IBC aan de voet van de aanmaakinstallatie. |
| Compatibiliteit | Kationische polymeren (polyacrylamiden) zijn stabiel in zuur milieu; bij de gebruiksdosis vertegenwoordigt het product slechts enkele honderdsten van een procent van de polymeeroplossing. |
| Controle voor de zekerheid | Drogestofgehalte van de slibkoek en polymeerverbruik, opgevolgd zoals gewoonlijk. Bij deze dosis hebben wij nooit een effect op de ontwatering vastgesteld. |
5. Toepassingen in de sliblijn en beoogde geurfamilies
Over de hele sliblijn
Het ontwateringspolymeer is het meest praktische toegangspunt. Afhankelijk van de installatie vullen andere toepassingspunten het aan.
| Stap | Hinder | Toepassing van Cx |
|---|---|---|
| Indikking, buffers en opslagtanks voor vloeibaar slib | Geur bij het openen, het mengen en het lossen | Dosering in het slib, aan de ingang van de tank of op de recirculatie |
| Anaerobe vergisting | H₂S in het biogas, verbruik van actieve kool | Dosering in de voeding van de vergister (dezelfde formulering, onder de naam Enviro-Chem METHA) |
| Ontwatering | Geur in de ontwateringshal, van de vijzels en de containers | Dosering in het polymeer (hoofdstukken 3 en 4) |
| Opslag van de slibkoek: container, silo, loods | Klachten van omwonenden, vooral bij het verplaatsen en laden | Het slib komt al behandeld aan via het polymeer; aanvullende verneveling mogelijk bij het verplaatsen |
| Transport, compostering, uitspreiden op het land | Geur buiten de site, waar geen enkele installatie kan volgen | Het slib verlaat de installatie al behandeld |
| Zonnedroging in kassen | Geuremissies naar de omgeving | Behandeling stroomopwaarts via het polymeer: het slib komt al behandeld in de kas |
| Industrieel slib | Zeer fermenteerbaar slib: brouwerijen, voedingsindustrie, farmacie | Dezelfde toepassingspunten als op een gemeentelijke zuiveringsinstallatie |
Voor een installatie met meerdere geurpunten bepalen wij samen met de exploitant de prioritaire toepassingen. De behandeling stroomopwaarts vult de bestaande middelen aan.
Op de verschillende geurfamilies
De geur van slib kan zwavel- en stikstofverbindingen combineren, in wisselende verhoudingen. Klassieke behandelingen hebben verschillende doelstoffen: ijzerzouten richten zich op sulfide, zure wassing op ammoniak en amines. Bij actieve kool hangt de doeltreffendheid af van het medium: geïmpregneerde kool kan NH₃ en amines behandelen. De keuze en de combinatie van behandelingen hangen af van de aanwezige verbindingen. Cx richt zich stroomopwaarts op de fractie die afkomstig is van de afbraak van eiwitten.
| Geurfamilie | Oorsprong in het slib | Klassieke behandeling | Met Cx |
|---|---|---|---|
| Waterstofsulfide (rotte eieren) | Zwavelhoudende aminozuren | IJzerzouten, wassing met natronloog en bleekwater | − 99,9 % (proef Certech) |
| Mercaptanen (rotte kool) | Methionine | Oxidatieve wassing, actieve kool | − 88 % (proef Certech) |
| Organische sulfiden, DMS en DMDS (kool, knoflook) | Afgeleiden van mercaptaan | Actieve kool | − 64 % en − 26 % (proef Certech) |
| Ammoniak en amines (prikkelend, vis) | Stikstof uit eiwitten | Zure wassing, biofilter, aangepaste geïmpregneerde kool | Zelfde werking stroomopwaarts: Cx remt de eiwitafbraak waarbij ammoniak en amines vrijkomen. |
De cijfers van Certech zijn die van de laboratoriumproef die in hoofdstuk 7 wordt toegelicht. Sulfide van minerale oorsprong (sulfaatreductie) valt hier niet onder: zie hoofdstuk 9.
6. Illustratie: een RWZI in Italië
Een rioolwaterzuiveringsinstallatie in Italië past Enviro-Chem Cx toe door toevoeging aan het ontwateringspolymeer. De onderstaande foto's tonen de installatie zoals die ter plaatse door onze Italiaanse distributeur is gerealiseerd.



7. Bewijsmateriaal
- Onafhankelijke literatuur. De eiwitoorsprong van de geur van slibkoek, de rol van de afschuiving en de vorm van de emissiecurve zijn vastgesteld in gepubliceerd onderzoek dat los staat van het product (referenties hieronder). Ze rechtvaardigen de keuze van het injectiepunt en van het doel.
- Proeven in een onafhankelijk laboratorium. Een vergelijkende proef op zuiveringsslib, met een blanco, werd uitgevoerd door het onderzoekscentrum Certech (België); de resultaten worden hieronder toegelicht. Certech heeft ook nagegaan dat er bij de gebruiksdosis geen biologische remming optreedt.
- Praktijkervaring. Meer dan twintig jaar gebruik in de waterzuivering, in meerdere zuiveringsinstallaties in Europa, voor de behandeling van geur op de installatie en van slib; de oudste referentie, de zuiveringsinstallatie van Córdoba (Spanje), gebruikt het product ononderbroken sinds 2003. In de vergisting verlaagt dezelfde formulering het H₂S in het biogas op een dertigtal sites.
De vergelijkende proef van Certech (2013)
Certech, een door het Waals Gewest erkend laboratorium voor geurmetingen, vergeleek een behandeld vat met een blanco vat: vaten van 6 liter gevuld met 2 liter vloeibaar slib en 500 g vast slib van dezelfde monstername, waarbij de dampen via een septum werden bemonsterd en op elf tijdstippen over 360 uur met gaschromatografie (GC-FPD) werden geanalyseerd.
| Verbinding | Blanco | Behandeld | Verschil |
|---|---|---|---|
| H₂S — vrij sulfide | 930,6 ppm | 0,3 ppm | − 99,9 % |
| Methylmercaptaan — vrij thiol | 147,6 ppm | 17,8 ppm | − 88 % |
| Dimethylsulfide — thio-ether | 242,0 ppm | 87,6 ppm | − 64 % |
| Dimethyldisulfide | 14,6 ppm | 10,8 ppm | − 26 % |
Waarden bij het maximum van de blanco, vergeleken met het behandelde vat op hetzelfde tijdstip. Bron: rapport Certech 13/521, volledig beschikbaar op aanvraag.
De proef wordt uitgevoerd in een gesloten reactor, bij een laboratoriumconcentratie die hoger ligt dan de doseringen in de praktijk. Ze toont aan dat Cx de vorming van zwavelverbindingen bij de bron beperkt.
8. Evaluatie ter plaatse
Met een proef ter plaatse stelt u het resultaat vast in uw eigen omstandigheden. Wij leggen die samen met de exploitant vast; voor een zonnedroogkas wordt het onderstaande tijdschema aangepast aan de verblijftijd en de bedrijfsomstandigheden:
- Referentie — indicatief 1 week. Metingen zonder product op de gekozen punten; noteer de eigenschappen van het slib, de temperatuur, de ventilatie en de keer- of laadhandelingen.
- Dosering — indicatief 4 weken. Cx in het polymeer, met 1 L/t DS als bij te stellen vertrekpunt; volg de emissies, het drogestofgehalte en het polymeerverbruik op in vergelijkbare omstandigheden.
- Stop — indicatief 2 weken. Observeer de evolutie na de terugkeer naar onbehandeld slib, rekening houdend met de verversing van het slib in de kas en met schommelingen in weer en bedrijfsvoering.
De opvolging omvat de geurstoffen die op de site aanwezig zijn: H₂S, maar ook NH₃, amines en organische zwavelverbindingen, elk met aangepaste metingen. De waarnemingen van het personeel en de omwonenden vullen deze opvolging aan.
Vermeld ter voorbereiding van de proef de tonnage en het drogestofgehalte van het slib, de oorsprong en de eventuele vergisting ervan, het verbruik en de aanmaak van het polymeer, evenals de verblijftijd, de ventilatie en het keren in de kas.
9. Werkingsgebied
Cx voorkomt de biologische vorming van geurstoffen afkomstig van de afbraak van eiwitten: zwavelverbindingen, ammoniak en amines. Het werkt in het slib, niet in de lucht: het vangt geen verbindingen af die al aanwezig zijn, en sulfide afkomstig van sulfaatreductie is niet het doel. Hoe vroeger het wordt toegepast, hoe meer geur er te voorkomen valt.
Bij zonnedroging werkt Cx op de geur die in het slib ontstaat; ventilatie en luchtbehandeling nemen de reeds vervluchtigde verbindingen voor hun rekening.
Referenties
- Higgins M.J. et al. (2006). Cycling of volatile organic sulfur compounds in anaerobically digested biosolids and its implications for odors. Water Environment Research, 78(3), 243-252.
- Novak J.T. et al. (2006). Generation pattern of sulfur containing gases from anaerobically digested sludge cakes. Water Environment Research, 78.
- Higgins M.J. et al. (2008). Role of protein, amino acids, and enzyme activity on odor production from anaerobically digested and dewatered biosolids. Water Environment Research, 80.
Contact: Yves Goldblatt — SARGO s.a., Brussel — +32 475 70 88 66
